Piłka nożna jako zjawisko społeczne na przestrzeni postsowieckiej – kurs stacjonarny
HR/9981
Rekreacja i Hobby
Kurs realizowany w formie stacjonarnej.
Kurs poświęcony jest analizie piłki nożnej jako istotnego elementu życia społecznego, politycznego i kulturowego w państwach postsowieckich po rozpadzie Związku Radzieckiego. Punktem wyjścia jest ukazanie futbolu nie tylko jako dyscypliny sportowej, lecz również jako przestrzeni kształtowania tożsamości narodowych, rywalizacji politycznej, mobilizacji społecznej oraz budowania narracji historycznych. W trakcie zajęć omawiane będą zarówno procesy zachodzące w całym regionie postsowieckim, jak i wybrane studia przypadku ilustrujące relacje między sportem, państwem, elitami politycznymi, mediami oraz społeczeństwem obywatelskim.
Po ukończeniu kursu Słuchacze będą potrafili interpretować wydarzenia i zjawiska piłkarskie w perspektywie szerszych procesów społecznych i politycznych, analizować relacje między sportem, polityką, mediami i narracjami narodowymi oraz oceniać znaczenie futbolu jako narzędzia legitymizacji władzy, mobilizacji społecznej i symbolicznej rywalizacji między państwami regionu postsowieckiego.
Wykład 1. Piłka nożna jako zjawisko społeczne i polityczne w ZSRR i w pierwszych latach po upadku ZSRR. Lata 1991-1993.
Kurs poświęcony jest analizie piłki nożnej jako istotnego elementu życia społecznego, politycznego i kulturowego w państwach postsowieckich po rozpadzie Związku Radzieckiego. Punktem wyjścia jest ukazanie futbolu nie tylko jako dyscypliny sportowej, lecz również jako przestrzeni kształtowania tożsamości narodowych, rywalizacji politycznej, mobilizacji społecznej oraz budowania narracji historycznych. W trakcie zajęć omawiane będą zarówno procesy zachodzące w całym regionie postsowieckim, jak i wybrane studia przypadku ilustrujące relacje między sportem, państwem, elitami politycznymi, mediami oraz społeczeństwem obywatelskim.
Po ukończeniu kursu Słuchacze będą potrafili interpretować wydarzenia i zjawiska piłkarskie w perspektywie szerszych procesów społecznych i politycznych, analizować relacje między sportem, polityką, mediami i narracjami narodowymi oraz oceniać znaczenie futbolu jako narzędzia legitymizacji władzy, mobilizacji społecznej i symbolicznej rywalizacji między państwami regionu postsowieckiego.
Wykład 1. Piłka nożna jako zjawisko społeczne i polityczne w ZSRR i w pierwszych latach po upadku ZSRR. Lata 1991-1993.
- Piłka nożna jako zjawisko społeczne i polityczne w ZSRR. Organizacja futbolu radzieckiego, regionalne i narodowe tożsamości klubowe oraz rola piłki nożnej w procesach samoidentyfikacji narodów Związku Radzieckiego.
- Rozpad ZSRR i transformacja przestrzeni piłkarskiej po 1991 roku. Powstanie nowych federacji, reprezentacji narodowych i systemów ligowych w państwach postsowieckich. Reprezentacja WNP jako przejściowy i nieudany projekt integracyjny.
- Futbol a procesy budowy państw narodowych w latach dziewięćdziesiątych. Symboliczne znaczenie reprezentacji narodowych, sukcesów sportowych oraz rywalizacji międzypaństwowej dla kształtowania nowych wspólnot politycznych.
Wykład 2. Futbol jako element stanowienia tożsamości narodowej narodów byłego ZSRR. Lata 1994-2002.
- Rywalizacja Dynamo Kijów i Spartaka Moskwa w 1994 roku jako przykład redefinicji relacji rosyjsko-ukraińskich w sporcie po rozpadzie ZSRR.
- Dynamo Kijów Walerija Łobanowskiego w latach 1997-1999 jako fenomen sportowy, społeczny i kulturowy niepodległej Ukrainy.
- Mecze reprezentacji Ukrainy i Rosji w eliminacjach Euro 2000. Futbol jako narzędzie wyrażania odrębności narodowej i politycznej obu państw.
- Mistrzostwa Świata 2002 i zamieszki w Moskwie. Problemy nacjonalizmu, przemocy stadionowej i radykalizacji części środowisk kibicowskich w Rosji.
Wykład 3. Oligarchiczny futbol początku XXI wieku. Złote lata ukraińskiego i rosyjskiego futbolu (2003-2010).
- Rosyjski futbol w epoce Władimira Putina. Sukces CSKA Moskwa w Pucharze UEFA 2005, polityczne znaczenie sukcesów sportowych oraz działalność Walerija Gazzajewa na styku sportu i polityki.
- Udział Ukrainy w Mistrzostwach Świata 2006 jako przykład integracyjnej funkcji sportu w społeczeństwie podzielonym regionalnie i politycznie.
- Zenit Sankt-Petersburg, Euro 2008 i budowa wizerunku Rosji jako nowego mocarstwa. Złoty okres rosyjskiego futbolu w kontekście polityki państwowej i strategii soft power.
- Rywalizacja Dynamo Kijów i Spartaka Moskwa w 2008 roku jako przestrzeń sporów o historię, pamięć zbiorową i dziedzictwo wspólnej przeszłości.
- Szachtar Donieck i model oligarchicznego futbolu na Ukrainie. Relacje między biznesem, polityką i sportem na Ukrainie.
Wykład 4. Futbol jako zjawisko społeczno-polityczne na Białorusi, w państwach Kaukazu i w Mołdawii.
- BATE Borysów i specyfika futbolu w systemach autorytarnych. Piłka nożna jako narzędzie legitymizacji władzy na Białorusi.
- Futbol w państwach Kaukazu Południowego. Kluby i reprezentacje narodowe jako element budowy tożsamości państwowej w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji.
- „Karabach” Agdam jako przykład związku między sportem i pamięcią zbiorową.
- Szeriff Tyraspol jako fenomen futbolu postsowieckiego. Klub jako przykład powiązań między biznesem, elitami politycznymi, strukturami oligarchicznymi i sportem w Mołdawii oraz nieuznawanej Republice Naddniestrzańskiej.
Wykład 5. Euro-2012. Historia, znaczenie polityczne i społeczne.
- Euro 2012 w Polsce i na Ukrainie. Wielkie wydarzenia sportowe jako instrument modernizacji, promocji międzynarodowej i budowania prestiżu państwa.
- Środowiska kibicowskie w państwach postsowieckich. Subkultury stadionowe, ruchy ultras oraz ich znaczenie społeczne i polityczne.
Wykład 6. Ukraiński futbol wobec rosyjskiej agresji w 2014 roku.
- Zjednoczenie ukraińskich kibiców piłkarskich po 2014 roku. Rola środowisk fanowskich podczas rewolucji, wojny i przemian społecznych.
- Tragedia w Odessie 2 maja 2014 roku oraz udział środowisk kibicowskich w konflikcie rosyjsko-ukraińskim.
- Dnipro Dniepropietrowsk i finał Ligi Europy UEFA 2015 jako symbol schyłku modelu oligarchicznego w ukraińskim futbolu.
Wykład 7. Piłka nożna jako narzędzie dyktatorów i problem dyktatorów. Rosja-2018 i Białoruś-2020.
- Mistrzostwa Świata 2018 w Rosji. Relacje między FIFA, sportem globalnym a polityką międzynarodową.
- Futbol wobec protestów społecznych na Białorusi w 2020 roku. Postawy piłkarzy, działaczy i kibiców wobec autorytarnego państwa.
Wykład 8. Futbol na Ukrainie w warunkach wojny pełnoskalowej (2022-dziś).
- Futbol na Ukrainie po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022 roku. Funkcjonowanie rozgrywek, rola klubów i reprezentacji w warunkach wojny.
- Piłka nożna a pamięć o wojnie. Ukraińscy kibice, piłkarze i działacze zaangażowani w działania wojenne oraz zjawisko „Trybun Bohaterów”.
Wykład 9. Futbol w Rosji i na Białorusi w warunkach wojny pełnoskalowej (2022-dziś).
- Rosyjski i białoruski futbol w warunkach międzynarodowej izolacji, sankcji i ograniczeń po 2022 roku.
Wykład 10. Wykład podsumowujący. Współczesne wyzwania futbolu w przestrzeni postsowieckiej.
- Współczesne wyzwania futbolu w przestrzeni postsowieckiej: wojna, migracje, autorytaryzm, globalizacja sportu oraz przyszłość narodowych kultur piłkarskich regionu.